پژوهش ها و مطالعات

تأثیر آموزش مهارت ابراز وجود بر کاهش سطح آمادگی به اعتیاد پذیری در دانش آموزان

تأثیر آموزش مهارت ابراز وجود بر کاهش سطح آمادگی به اعتیاد پذیری در دانش آموزان

 

چکیده

اين پژوهش با هدف  تعيين تاثير آموزش مهارت‌هاي ابراز وجود بر كاهش سطح اعتياد پذيري دانش‌آموزان پسر مقطع متوسطه شهر زنجان انجام گرديد. روش پژوهش، نیمه آزمایشی از نوع  پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود. نمونه آماري با روش خوشه‌اي انتخاب گرديد و شامل 40 نفر از دانش‌آموزان مقطع متوسطه بود كه از نظر سطح اعتیاد پذیری بالاتر از متوسط بودند. ابزار مورد استفاده شامل پرسشنامه مقیاس آمادگی به اعتیاد زرگری (1385) بود. تعداد جلسات آموزشی 8 جلسه 120 دقیقه ای بود که در آن مهارتهای ابراز وجود به گروه آزمایش آموزش داده شد. نتایج بیانگر معنادار بودن تفاوت گروه ها در تفاضل پیش آزمون و پس آزمون  بود. می توان نتیجه گرفت که آموزش مهارتهاي ابراز وجود بر كاهش اعتياد پذيري دانش آموزان مؤثر است.

 

واژه هاي كليدي: مهارت های ابراز وجود، آمادگی به اعتیاد و مواد مخدر.

 

 

Effect of assertiveness training on reducing vulnerability to addiction on high school students

Ghalandari Hatam; Ahmadi Mohammad Saeed

Abstract

This study which aimed to determine the effects of assertiveness training on reducing the risk of addiction on high school students. The research method was the semi-experimental pretest - posttest with control group. The sample was selected based on cluster sampling including 40 high school students، they were higher than average level of addiction vulnerability. Tools include addiction scale preparation questionnaire by Zargari، (1385). We used 8 teaching sessions، each one 120 minutes, during which the experimental group was taught assertiveness skills. Results revealed significant differences between the groups at pre-test and post-test. We concluded that teaching “assertiveness skills” had affected student’s vulnerability to addiction students.

Keywords: assertiveness skills, addiction preparation and drug.

 

مقدمه

یکی از راه‌های پیشگیری از سوء مصرف مواد و اعتياد، ارتقاء ظرفیت روانشناختی افراد از طریق آموزش مهارتهای زندگي است.  مهارتهای زندگي عبارتند از مجموعه توانایی هایی که زمینه سازگاری و رفتار مثبت و مفید را فراهم می آورند. نوجوانان دارای مهارت‌های اجتماعی و فردی ضعیف نه تنها در برابر عوامل مشوق مصرف مواد آسیب پذیر هستند بلکه تمایل دارند از مصرف مواد به عنوان جایگزینی برای راهبردهای مقابله ای سازش یافته استفاده نمایند (محمد خانی، 1384).

تحقیقات گوناگونی نشان می دهد که آموزش مهارتهای زندگی یا ابراز وجود در کاهش اعتیاد پذیری افراد دارای نقش موثری می باشد. در پژوهش باقری(1381) نتایج نشان داد که آموزش مهارتهای زندگی بر تغییر نگرش دانش آموزان نسبت به مواد مخدر موثر است. رحمتی( 1383) نشان داد که آموزش مهارتهای مقابله ای تغییرات معناداری در نگرش دانش آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل نشان داد. آموزش مهارت های اجتماعی به نوجوانان در تمایل نوجوانان به مصرف مواد و عوامل خطر ساز فردی مصرف مواد از قبیل خود پنداره، مهارتهای خود کنترلی و مهارتهای اجتماعی، کانون کنترل و نگرش نسبت به مواد تاثیرات معناداری ایجاد کرده است(محمدخانی، 1384).

یکی از مهمترین مهارتهای اجتماعی و زندگی که در این تحقیق مورد توجه قرار گرفت مهارت ابراز وجود است. ابراز وجود به روابط بین فردی بدون غفلت از دیگران و اجازه دادن به افراد جهت محافظت از خودشان اشاره می کند(ولتناکار، 2008، به نقل ازگوون، 2010). مهارت‌های ابراز وجود مجموعه‌ای از توانایی‌ها هستند که: روابط اجتماعی مثبت و مفید را آغاز و حفظ نمایند، دوستی و صمیمیت با همسالان را گسترش دهند، خود را با شرایط وفق دهند و تقاضاهای محیط اجتماعی را بپذیرند(گرشام، واتسون و اسکینر، 2001، به نقل از رحمتی، 1383).

با توجه به اینکه آموزش مهارتهای اجتماعی از جمله افزایش ابراز وجود در کاهش اختلالات رفتاری در تحقیقات مختلف مورد تایید قرار گرفته شده است محقق در پژوهش حاضر در پی این است که آیا آموزش مهارتهای ابراز وجود از قبیل نحوه مقابله با خشم، نحوه ارتباط با دیگران نحوه رد تقاضاهاي نامطلوب ديگران و ... در کاهش آمادگی پذیری به اعتیاد موثر می باشد؟

 

روش

شرکت کنندگان و طرح پژوهش

طرح پژوهش حاضر، تجربی ازنوع پیش آزمون- پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه پژوهش حاضر، کلیه دانش آموزان پسر دبیرستان های شهر زنجان بود که تعداد 40دانش آموز به صورت خوشه ای چند مرحله ای انتخاب و سپس به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند.

 

ابزار

 پرسشنامه آمادگی به اعتیاد زرگر (1385): این پرسشنامه، مقیاس ایرانی آمادگی به اعتیاد  است که با توجه به شرایط روانی- اجتماعی جامعه ایرانی توسط زرگری (1385) ساخته شد. این پرسشنامه از دو عامل تشکیل شده و دارای 36 ماده به اضافه 5 ماده دروغ سنج می باشد. روایی سازه مقیاس از طریق همبسته کردن آن با مقیاس 25 ماده ای فهرست علائم بالینی SCL_25 45/0 محاسبه شده است. که در سطح 0001/0 معنی دار بود. پایایی مقیاس با روش آلفای کرونباخ 90/0 محاسبه شد که در حد مطلوب می باشد.( زرگر 1385، به نقل از  زرگر، نجاریان، و نعامی، 1387).

 

يافته ها

  به منظور بررسی تاثیر آموزش مهارتهای ابراز وجود بر کاهش سطح آمادگی پذیری به اعتیاد دانش آموزان(نوجوانان)،  از آزمون تحلیل کواریانس تک متغیری(ANCOVA) استفاده شد.

 

جدول 2: شاخصه های آمار توصیفی مربوط به پیش آزمون و پس آزمون دو گروه آزمایش و کنترل

         شاخصهای آماری

متغیر

گروهها

تعداد

میانگین

انحراف معیار

 

پیش آزمون

پس آزمون

پیش آزمون

پس آزمون

اعتیاد پذیری

آزمایش

20

18/61

92/39

34/12

14/7

کنترل

20

15/48

95/47

56/8

25/8

 

جدول 3: تحلیل کواریانس برای بررسی اثر آموزش مهارتهای ابراز وجود بر کاهش سطح آمادگی پذیری به اعتیاد

منبع تغییرات

مجموع مجذورات

درجه آزادی

میانگین مجذورات

میزان F

سطح معنی داری

گروه    

70/965

1

70/965

28/27                       

001/0

پیش آزمون

129

1

129

64/3

05/0

خطا

15/1345

38

39/35

 

 

کل

85/2439

39

 

 

 

 

همانطور که در در جدول 3  مشاهده می شود، نتایج تحلیل کواریانس تک متغیری  نشان می دهد که  بین گروههای آزمایش و کنترل از لحاظ سطح آمادگی پذیری به اعتیاد ، تفاوت معنی داری وجود دارد (28/27F= و 001/0P< )

 

بحث و نتیجه گیری

یافته های پژوهش حاضر نشان داد که آموزش مهارتهای ابراز وجود بر کاهش سطح آمادگی پذیری به اعتیاد موثر بوده است. این یافته با نتایج تحقیقات رحمتی( 1383)، باقری(1381)، محمدخانی(1384)،و بینرت و اشنایدر( 1995،به نقل از اسمیت،2004) همخوان می باشد. در تبیین این یافته شاید بتوان گفت از آنجا که افرادی که آمادگی اعتیاد پذیری بالایی دارند از ابراز وجود و عزت نفس کمتری بر خوردار می باشند آموزش مهارتهای ابراز وجود باعث بالا رفتن عزت نفس و نیز ابراز وجود این افراد می شود و در نتیجه داشتن این ویژگیها، گرایش به اعتیاد  پایین می آید. افرادی که مهارت ابراز وجود کمتری دارند از عزت نفس و خودپنداره ضعیف تری برخوردارند و به واسطه همین خودپنداره ضعیف توانایی رد درخواست های نامعقول دیگران را ندارند. و بدلیل خود پنداره ضعیفشان نیاز شدید به تایید شدن از جانب دیگران مخصوصا گروه همسالان دارند و ممکن است اعتیاد را بعنوان ابزاری جهت تایید شدن از جانب دیگران برگزینند. با عنایت به این یافته ها دوره نوجوانی را می توان یکی از مهمترین دوره های زندگی یک فرد و یک روند منحصر به فرد دانست؛ این دوره یک زمان بحرانی رشد و نمو است که از نظر فیزیولوژیکی و روانی تحولات بسیار عمیقی در فرد ایجاد می کند و باعث می شود نظم جسمانی و روانی نوجوان بر هم بخورد. نوجوان در این دوره از لحاظ عاطفی نارس، از نظر تجربه محدود و از نظر اجتماعی بسیار شکننده و تاثیر پذیر هستند. با عنایت به یافته های پژوهش حاضر و مطالعات پیشین،  پیشنهاد می گردد که آموزش مهارتهای زندگی مخصوصاً مهارت ابراز وجود در برنامه ریزی آموزشی دوره های تحصیلی راهنمایی و متوسطه مورد توجه جدی قرار گیرد.

 

منابع

باقری، منصور (1381). نقش آموزش مهارتهای زندگی بر دانش و نگرش نسبت به مواد مخدر و عزت نفس دانش آموزان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران.

رحمتی، عباس (1383). آموزش مهارتهای مقابله ای در تغییر نگرش نسبت به سوء مصرف مواد در دانش آموزان کرمان. پایان نامه دکتری، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.

زرگر، یدالله. نجاریان، بهمن. نعامی، عبدالزهرا ( 1387). بررسی رابطه ویژگیهای شخصیتی( هیجان خواهی، ابراز وجود، سرسختی روانشناختی)، نگرش مذهبی و رضایت زناشویی با آمادگی به اعتیاد به مواد مخدر.مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز،1، 3، 120-99.         

محمد خانی، شهرام ( 1384). ساخت و هنجاریابی پرسشنامه عوامل خطر ساز و حفاظت کننده مصرف الکل، سیگار و سایر مواد بهUNODC به منظور شناسایی دانش آموزان در معرض خطر. دفتر مقابله با جرم و مواد مخدر سازمان ملل محد در ایران.

نظری، ایمان.حسین پور، محمد (1388). اثربخشی مهارتهای اجتماعی بر اضطراب و عزت نفس دانش آموزان دختر. یافته های نو در روانشناسی، 2، 4.

Cart Wight, H (2005). Social anxiety in children; social defrcit or lognitive distortion. Behavior Research & Therapy. 43, 131-140.

Douglas, K.S. & Dutton, D.G (2001). Assessing the link between stalking and domestic violence. Aggression and Violent Behavior, 6, 519-545.

Güven, M. (2010). An analysis of the vocational education undergraduate students’ levels of assertiveness and problem-solving skills. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2, 64-70.

McCuller, W.J. Sussman, S. Dent, C.W. & Teran, L (2001). Concurrent prediction of drug use among high-risk youth. Addictive Behaviors, 26 (1), 137-142.

Smith, R (2004). The effect of life skills Training on anxiety and aggression in Group of third- grade guidance school. Journal of mental Health care ,41(3), 212-220.

 

 

نویسندگان:

1- حاتم قلندری،کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، زنجان این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

2- محمدسعید احمدی، دکتری روانشناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، زنجان

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید