پژوهش ها و مطالعات

رابطه ی هیجان خواهی وکمال گرایی با گرایش به سوء مصرف مواد در دانشجویان

رابطه ی هیجان خواهی وکمال گرایی با گرایش به سوء مصرف مواد در دانشجویان

 

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه‌ی هیجان‌خواهی و کمال‌گرایی با گرایش به سوء مصرف مواد در دانشجويان بود. جامعه‌ی آماری شامل کلیه دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی در سال تحصیلی 90-91 می‌باشد که از میان آنها به روش نمونه‌گیری در دسترس 120 نفر انتخاب شد. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه ی هیجان­خواهی زاکرمن( SSS-V) پرسشنامه ي كمال­گرايي اهواز (نجاريان،1380) و پرسشنامه استعداد اعتياد (APS)ويد وهمكاران (1992) بود. نتايج حاكي از آن بود كه بین کمال‌گرایی و هیجان­خواهی با گرایش به سوء مصرف مواد در دانشجویان رابطه ی  مثبت و معناداري وجود دارد.كمال گرايي و هیجان‌خواهی به هنگامي كه از حد بهنجار خود خارج مي­شود در افراد عواقب ناخوشايندي مي­گذارد اما اگر همین ویژگی­ها با برنامه‌ریزی به سمت فعالیتهای سازنده والايش پيداكند می­توان گامی مهم در جهت اعتیاد وکاهش آسیب‌های آن برداشت.

 

واژه­هاي کلیدي: کمال­گرایی، هیجان ­خواهی و گرایش به سوء مصرف مواد

 

The relationship between sensation seeking and perfectionism with drugs abuse tendency in students

PedramMoayerian*, Sara Naderi, Maryam Baqeri, Batoul Meskini

Abstract

 The main purpose of this paper is investigating sensation seeking and perfectionism relationship with drugs abuse tendency in students. Statistical population consists all students of AllamehTabataie university suring educational year 1390-91, which 120 students were selected by sampling. Research tools were Zuckerman sensation seeking questionnaire (SSS-V), Ahwaz perfectionism questionnaire (Najjarian 1380) and Addiction predisposition questionnaire (APS) by Wade et al. Results showed that there is positive relationship between perfectionism and sensation seeking with drugs abuse in students. The results were that if perfectionism and sensation seeking exceeded their normal limit, make unpleasant consequences for people, but if these characteristics can be sublimate to constructive activities, can be a significant step toward addiction and its damages reduction.

Key words: Perfectionism, sensation seeking and drugs abuse tendency

 

 

مقدمه

یکی از عوامل روانشناختی مرتبط با سوء مصرف مواد، هیجان خواهی است. زاکرمن (1994) معتقد است هیجان خواهی به عنوان جستجوی هیجان ها و تجارب متنوع، تازه ، پیچیده و میل به خطر کردن تعریف شده است. هیجان خواهی یکی از ابعاد شخصیتی است که افراد به میزان متفاوتی ازآن برخوردارند. افراد هیجان خواه برای بدست آوردن سطح برانگیختگی بهینه دست به کارهای مختلفی می زنند. آنها با افراد مختلفی معاشرت میکنند نه به دلیل اینکه بر دیگران تأثیر بگذارند بلکه به دنبال تحریک هستند. فرد هیجان خواه همواره به دنبال تجربه های جدیدی است و مواد مخدر می تواند وسیله ای برای بالا بردن سریع برانگیختگی باشد (تونی تی و همکاران؛ 2010). مثلاً زاکرمن(1994) دریافت که 74 درصد از دانشجویانی که هیجان خواهی بالایی داشتند یک یا بیش از یک نوع مواد مخدر مصرف می کردند (لیندگرن؛ 2010). زرگر، نجاریان ، و نعامی(1387)در پژوهشی دریافتند که افراد هیجان خواه آمادگی بیشتری برای اعتیاد دارند، مهرابی زاده،  فتحی، وشهنی(1387) هم در پژوهشی به این نتیجه رسیدندکه وابستگی به مواد مخدر را در نوجوانان و جوانان میتوان بر اساس متغیرهای افسردگی، هیجان خواهی و پرخاشگری پیش بینی نمود(کیامرثی، ابوالقاسمی؛1390).

یکی دیگر از متغیرهای تأثیرگذار در سوءمصرف موادکه در این پژوهش به آن توجه شده است کمال گرایی است. ژانت (1898) به نقل از ایجان (2007) اولین کسی بود که در خصوص کمال گرایی نوشت. او کمال گرایان را افرادی با عقاید محکم و ثابت می دانست و در نتیجه، سختی عقاید و انعطاف ناپذیری یکی از اولین خصوصیاتی بود که درباره کمال گرایان مطرح شد. به عبارت دیگرکمال گرایی به منزله ی تمایل پایدار فرد به وضع معیارهای کامل و دست نیافتنی و تلاش برای تحقق آنها که با خود ارزشیابی های انتقادی از عملکرد شخصی همراه است، تعریف شده است (ایجان؛2007). کمال گرایان افراطی مردمی هستندکه میخواهند در همه ی جنبه های زندگی شان بی عیب باشند. هاماچک (1978) با تمایز  بین کمال گرایی  به هنجار از تلاش و رقابت برای برتری وکمال لذت می برد و در عین حال محدودیتهای شخصی را به رسمیت می شناسد اما کمال گرایی نوروتیک به دلیل انتظارات غیر واقع بینانه هرگز از عملکرد خود خشنود نخواهد شد و از منظرخودش هرگز کاری را خوب انجام نمی دهد که بتواند از آن احساس لذت ببرد. این افراد، ناشکیبا و بی نهایت خود انتقاد گر هستند. در کمال گرایی به هنجار اشخاص به کارهای سخت روی آورده و با هدف موفقیت، برانگیخته شده و ضمن تأکید بر معیارهای سطح بالای عملکردی ، می تواند واقعیتهای بیرونی را درک کرده و محدودیتها را بپذیرند ولی کمال گرایان نا به هنجار با ترس از شکست برانگیخته شده و در نتیجه در خصوص دستیابی به اهداف سطح بالا و غیر واقع بینانه دائماً نگران هستند(کوپر؛2002). از آنجا که در بیشتر موارد،کمال گرایان منفی بین خواسته های کمال گرایانه روان رنجورانه و عملکرد واقعی تضادی را درک میکنند اعتقاد بر آن است که تضاد حاصل، تأثیرات نامطلوبی بر فرد میگذارد (ایجان ؛ همان). یافته های دیلی (2002) رابطه ی بین کمال گرایی  منفی وگرایش به رفتارهای پرخطر اجتماعی را نشان داد و اثبات کرد که کمال گرایان منفی برای رهایی از پیامدهای رفتارخود مانند اضطراب، استرس، افسردگی، بسیاری از مواقع به رفتارهای پرخطر اجتماعی روی می آورند، و معمولاً هم کمال گرایان جامعه مدار این رفتارها را تجربه میکنند (بشارت؛ 1382).

اگرچه در سالهای اخیر مطالعاتی در مورد سوءمصرف مواد در میان دانشجویان انجام شده است اما در حیطه ی ارتباط  دو سازه هیجان خواهی وکمال گرایی و سوءمصرف مواد در دانشجویان ، مطالعات اندک است. افزایش تعداد دانشجویان درکشور و نتایج برخی  مطالعات (سراج زاده، فیضی؛ 1386) (سهرابی، ترقی جاه، نجفی؛ 1386) که نشان دهنده ی بالارفتن سوءمصرف مواد در میان دانشجویان است ضرورت انجام چنین پژوهشی را توجیه  می کند این تحقیق با هدف بررسی رابطه ی هیجان خواهی وکمال گرایی با استعداد سوءمصرف مواد در دانشجویان  درصدد پاسخگویی به این سؤال است که آیا بین هیجان خواهی وکمال گرایی با سوء مصرف مواد در دانشجویان رابطه ی معناداری وجود دارد؟

 

روش

شرکت کنندگان و طرح پژوهش

جامعه ي آماري شامل کليه دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی (اعم از  زن و مرد) تمامي مقاطع (کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکترا) سال تحصيلي 90-91  که از میان آنها به روش نمونه‌گیری در دسترس120 نفر (50 مرد/ 70 زن) با ميانگين سني 3/24 برای خانم ها و ميانگين سني 6/27 برای آقایان  انتخاب شد. روش اين پژوهش توصيفي و از نوع همبستگي بود.

 

ابزار

1- پرسش نامه ي هيجان خواهي زاكرمن فرم پنجم: پرسش نامه اي 30 سوا لي است كه توسط آزاد فلاح به روش كورد ريچارد سون بر روي دانشجويان ايراني منطبق كرده استفاده شد و اعتبار آزمون 53/0 و روایی آن55/0 مي باشد.

2- پرسش نامه کمالگرایی اهواز (APS) بر اساس تحلیل عوامل پاسخهای آزمودنی های دانشجوی دختر و پسر دانشگاه شهید چمران و دانشگاه آزاد اسلامی اهواز با 27 ماده توسط نجاریان، عطاری و زرگر(1387) ساخته شده است.که دارای اعتبار 89/0 و روایی 85/0 میباشد.

3- پرسشنامه استعداد اعتياد ((APS ويد وهمكاران،(1992) که خود متشكل از سه خرده مقیاس گرایش به مصرف مواد، مقياس پذيرش اعتياد ، و مقياس استعداد الكل میباشد؛ که در پژوهش حاضر فقط خرده مقیاس گرایش به مصرف مواد مورد بررسی قرار گرفت.پاسخهاي ارائه شده به هر يك از مواد با استفاده از « خير » يا « بله » نمره گذاری می شود. اعتبار این پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ 53/0 و با روش دو نیم کردن 53/0 میباشد.

نتایج

ميانگين و انحراف استاندارد متغيرهاي اصلي پژوهش و همبستگي تمام متغيرهاي مورد مطالعه در جدول 1، ارائه شده اند.

جدول1. میانگین و انحراف استاندارد و الگوی ضرایب همبستگی نمرات آزمودنی ها در هیجان خواهی، کمالگرایی با

 

گرایش به سوء مصرف مواد

 

تعداد، میانگین، انحراف استاندارد

همبستگي

متغيرها

تعداد

میانگین

انحراف استاندارد

هیجان خواهی

کمالگرایی

گرایش سوء مصرف مواد

هیجان خواهی

120            1

13.5

3.89

1

23/0*

38/0**

کمالگرایی

120

68

11.5

23/0*

1

41/0**

گرایش سوء مصرف مواد

 

3.8

1.8

38/0**

41/0**

1

01** P < 0/    ،* P < 0/05

بر اساس نتایج پژوهش بین هیجان خواهی و کمالگرایی با گرایش به سوء مصرف مواد رابطه ی مثبت و معناداری وجود دارد.

 

بحث و نتیجه گیری

 يافته هاي پژوهش نشان مي دهد هم هیجان خواهی و هم کمالگرایی رابطه ي مثبت  و معناداري با گرایش به سوءمصرف مواد در دانشجویان دارد و هر دو مي توانند بطور معنادري آن را پيش بيني کنند ؛ (براساس نتایج گرفته شده از تحلیل رگرسیون). اين نتيجه همسو با نتایج پژوهشهای زاکرمن(1994)؛  (لیندگرن؛ 2010)؛ زرگر، نجاریان، و نعامی(1387)؛ مهرابی زاده، فتحی، و شهنی(1387) که همگی نشان دادند افراد هیجان خواه آمادگی بیشتری برای اعتیاد دارند؛ در واقع افرادی که بسیار هیجان طلبند برای بدست آوردن سطح برانگیختگی بهینه دست به کارهای مختلفی می زنند. آنها با افراد مختلفی معاشرت میکنند و کارهای مختلفی انجام می دهند ولی در تمامی این موارد افراد به دنبال تحریک هستند. فرد هیجان خواه همواره به دنبال تجربه های جدیدی است و مواد مخدر می تواند وسیله ای برای بالا بردن سریع برانگیختگی باشد. از طرفی نتایج این پژوهش همسو با نتایج دیلی (2002)؛  (بشارت؛1382)؛ میباشد که همگی متضمن این امر بودند که کمالگرایی منفی از عوامل خطرساز گرایش به سمت رفتارهای پرخطر و سوء مصرف مواد است. احتمالاً کمال گرایان منفی برای رهایی از پیامدهای رفتار خود مانند اضطراب، استرس، افسردگی، بسیاری از مواقع به سوء مصرف مواد روی می آورند. و از آنجائیکه افراد کمالگرا سطح بالایی از اضطراب را تجربه می کنند احتمالاً برای کاهش این اضطراب به سمت مصرف مواد می روند. آنچه در پژوهش حاضر نکته ی اصلی است؛ این است که چقدر خوب است با بررسی خصوصیات شخصیتی و روانشناختی افراد و شناسایی عوامل خطرساز  و حتی عوامل محافظت کننده ی مخصوص هر یک از آنها تلاش برای برنامه ریزیهای کلان بر مبنای نتایج پژوهشها صورت گیرد؛ باشد که به این شیوه بتوان گامی در جهت کمک به سلامت جسم و روان اعضای جامعه نمود. البته با توجه به اینکه نمونه ی پژوهش حاضر به صورت در دسترس بود (بخاطر محدودیتهای اجرایی) پیشنهاد می شود متغیرهای مورد بحث در نمونه های تصادفی و در ارتباط با عوامل دیگر شخصیتی (بخصوص عوامل محافظت کننده ) بررسی شود؛ تا با شناسایی دقیق تر این عوامل ؛ و اعمال نتایج این پژوهشها در برنامه ریزیهای آتی جامعه ای عاری از اعتیاد داشته باشیم.

 

منابع

بشارت، محمدعلی(1382). قابلیت اعتماد (پایایی) و اعتبار مقیاس کمال گرایی مثبت ومنفی. مجله علوم روانشناسی،2، 359-346.

رحمتی، عباس؛ طارمیان، فرهاد (1387). شیوع‌شناسی مصرف مواد و عوامل خطرزا و محافظت کننده در دانشجویان. چهارمین سمینارسراسری بهداشت روانی دانشجویان،دانشگاه شیراز.

سراج زاده، حسین؛ فیضی، ایرج (1386). مصرف مواد و مشروبات الکلی در دانشجویان دانشگاه های دولتی ایران در سال تحصیلی 82-81.. فصلنامه رفاه اجتماعی، 25، 110-85.

ستاد مبارزه با مواد مخدر(اداره کل مطالعات)(1386). خلاصه ی گزارش هیئت بین المللی کنترل مواد مخدرسازمان ملل متحد برای سال 1996. ماهنامه اصلاح وتربیت.3، (31)، 36-32.

کیامرثی، آذر؛ ابوالقاسمی، عباس(1390). ارتباط خودکارآمدی، هیجان‌خواهی، و راهبردهای مقابله با استرس با استعداد سوءمصرف مواد. فصلنامه اعتیاد پژوهی سوء مصرف مواد، 20 ، 39-33.

COOPER Z.  & SHAFRANR (2002). clinical perfectionism negative behavior analysis. Journal of Behavior Research and Therapy, 40, 773-791.

HAMPSON, S. E, ANDREWS, J. A ,BARCKLEY,M (2008). Child hood predictors of adolescent marijuana use :early sensation-seeking ,deviant peer affiliation ,and social images. Addictive behaviors , 3399(9), 1140-1147.

LINDGREN, K. P., MULLINS, P. M., NEIGHBORS, C., BLAYNEY, J. A. (2010). Curiosity killed the cocktail? Curiosity, sensation seeking, and alcohol-related problems in college women in addictive behaviors.

SPADA M. M., WELLS A. (2006). Meta Cognition about alcohol use in problem drinking. CLIMNPSYCHO and psych other, 13, 138-143.

TONETTI, L., ADAN A, CACI H,DE PASCALIS V ,FABBRIM ,NATALE V(2010). Morning Ness –evening preference and sensation seeking. European psychiatry. 25, (2), 111-119.

 

نویسندگان:

1- پدرام معیریان، کارشناسي ارشد روانشناسي عمومي، دانشگاه علامه طباطبایی این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

2ـ سارانادري، کارشناسي ارشد روانشناسي عمومي، دانشگاه علامه طباطبایی

3- مریم باقری، کارشناسي ارشد روانشناسي باليني، دانشگاه علامه طباطبایی

4ـ بتول مسکینی، کارشناسي ارشد روانشناسي باليني، دانشگاه علامه طباطبایی

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید