پژوهش ها و مطالعات

اثربخشي شيوه درماني ماتريكس ونگهدارنده درمـان بامتادون دربهبودمهارت های خود کنترلی وپيشگيري ازعوددرافرادسوءمصرف مواد

چکیده

هدف پژوهش حاضربررسي ميزان اثربخشي شيوه درماني ماتريكس در بهبود راهبردهاي مهارت های خود کنترلی  وپيشگيري از عود افراد معتاد مراجعه كننده به  مراكز درمان وبازتواني بهزيستي شهرستان رشت مي باشد.پژوهش حاضر يك طرح شبه آزمايشي با گروه آزمايش وگواه بود. جامعه آماري  در اين افراد معتادمراجعه كننده به مراكز درمان وبازتواني شهرستان رشت بودند كه با تشخيص اختلال سوء مصرف مواد افيوني كه دوره سم زدايي را با موفقيت به پايان رسانده بودند با روش نمونه گيري در دسترس در دو گروه آزمايشي (15 نفر)وگروه گواه (15 نفر) به طــور تصادفي تقسيم شدند.گروه آزمايشي به مدت 24 جلسه آموزش ماتريكس را بطور نظري و عملي دريافت كردند وگروه گواه در طول اين مدت هيچ درمان روانشناختی دريافت نکردند. يافته هاي تحقيق بيانگر اين مطلب است كه پيش فرض همگني شيب ها وهمگي واريانس ها تاييد مي گردد. معناداري Fكوواريانس در سطح (P≤./.5)نشان مي دهد كه شيوه درماني ماتريكس تاثير گذار است .تحليل كوواريانس نشان دادكه با كنترل آماري متغير پيش آزمون تفاوت معناداري بين ميانگين دو گروه در مرحله پس آزمون مشاهده شد وافزايش نمرات مربوط به خود کنترلی در مرحله پس آزمون تحت تاثير شيوه درماني ماتريكس است واين تفاوت از لحاظ آماري معنا دار است.به طور كل ،نتايج اين تحقيق نشان مي دهد كه آموزش شيوه درماني ماتريكس  در بهبود راهبرد هاي خود کنترلی وپيشگيري از عود در افراد سوء مصرف مواد موثر مي باشد.

واژه های کلیدی: ماتريكس ،مهارت خود کنترلی ،سوءمصرف مواد

Abstract

The aim of the present research was the investigation Effectiveness of Matrix Therapy in improvement of  skill self controland Prevention of Relapse Substance abuse people who were Referred to Rasht Behzisti Addiction Treatment centers. The method of the present study was semi_-Exprimental with Experimental and control group. Who Diagnosed as substance abuse Disorder that completed Detoxification period successfully and selected by available sampling and assigned to two Experimental (n=15) and witness (n=15) groups randomly. Experimental group was trained for 24 sessions under training of Matrix Therapy and witness group was not under any training and Morphin test before beginning of the Therapy and after it. The Results of this Research showed that there is homogeneity of variance. Also, the covariance test showed significant effect of Matriex Therapy training. The Results indicated that Matrix training was Effective in Improvement of Skilself control and Relapse Prevention towards Substance Abuse People.

Key words: Matrix, Emotional Regulation, Substance abuse

روش

شرکت کنندگان وطرح پژوهش

اين پژوهش نيمه آزمايشي از نوع پيش آزمون – پس آزمون با گروه كنترل است.جامعه ي پژوهش حاضر شامل كليه افرادي است كه مبتلا به سوء مصرف مواد بوده وبراي در مان وابستگي خود طي 3 ماه ( مهر تا آذر 1390) به يك مركز ترك اعتياد با (MMT) ومراكز سم زدايي در شهرستان رشت انتخاب شدند.تعداد مراجعه كنندگان به اين مراكز  در طي سه ماه 678 نفر بود. در پژوهش حاضر، افراد سوء مصرف كننده شيشه مصرف مي­كردند. در پژوهش حاضر، نمونه شامل دوگروه 15 نفره بود كه به طور تصادفي از بين جامعه انتخاب شدند. 15 نفر آزمايش بعد از سم زدايي تحت درمان ماتريكس قرار گرفتند و15  نفر گواه فقط تحت درمان با (MMT) بودند.

ابزار

 

1- مصاحبه ي تشخيصي:براي ايجاد رابطه در ماني اوليه، تشخيص، توجيه افراد وجلب مشاركت آنها براي شركت در جلسات آموزشي ماتريكس، ابتدا يك مصاحبه ي تشخيصي انجام شد.اين مصاحبه وسيله اي براي همتا سازي دو گروه آزمايش وگواه، بر اساس ملاك هاي ورود به درمان بود.

2-  پرسشنامه هوش هيجاني: از پرسشنامه پترايدز وفارنهايم (2001) استفاده شد. اين پرسشنامه داراي 30 پرسش مي­باشد. پترايدز وفارنهايم پايايي اين پرسشنامه را به روش آلفاي كرونباخ 89/. وهمساني دروني آن 86/. گزارش كرده اند. چهار ويژگي هوش هيجاني در اين مقياس مورد سنجش قرار مي­گيرد عبارتند از خوش بيني، درك وارزيابي عواطف خود و ديگران، خودکنترلی و مهارت اجتماعي (گلمن، ترجمه بلوچی 1379).

3- تست آزمايشگاهي براي تشخيص سريع: اين تست،يك تست تشخيص كيفي است كه براي تعيين آمفتامين ومتا آمفتامين در نمونه ادرار انسان استفاده مي­شود.اين يك تست تشخيص سريع است كه براي تعيين مواد محرك كار می­رود.

مراحل اجرای آزمایش

در اين پژوهش براي گروه آزمايش به صورت فردي  24 جلسه درمان روان شناختی برای یک دوره سه ماهه درمانی اجراشد.. مداخلات اصلی در درمان ماتریکس در 6 محور اصلی به شرح زیر است: 1 - افزایش اطلاعات بیمار و اطرافیان درمورد بیماری اعتیاد و رفتارهای اعتیادی، نحوه ایجاد و چگونگی درمان آنها 2 - مهارتهای پیشگیری از ایجاد ولع مصرف مواد و کنترل ولع ایجاد شده3 - مهارتهای پیشگیری از عود و مدیریت موارد احتمالی لغزش و روشهای پاک ماندن4 - مهارتهای زندگی سالم نظیر برنامه با وسوسه وراهبرد تنظيم هيجان  6 - مدیریت درمان اختلالات جسمی همراه اعتیاد 

نتایج

 

جدول1:  ميانگين و انحراف استاندارد کنترل خود به تفكيك گروه و زمان آزمون

گروه

نوبت آزمون

ميانگين

انحراف معيار

آزمايش

پيش‌آزمون

13/25

66/3

پس‌آزمون

02/34

68/3

کنترل

پيش‌آزمون

40/24

73/2

پس‌آزمون

32/26

74/2

نتایج تحلیل توصیفی نشان می دهد که میانگین پس آزمون گروه درمان ماتریکس در مقایسه با گروه درمان نگه دارنده در  کنترل خود افزایش یافته است.از آنجا كه در پ‍ژوهش حاضر از دو گروه براي نشان دادن اثر در مان استفاده شد وهر گروه داراي نمره پيش آزمون وپس آزمون است، لذابراي محاسبات مي بايستي از تحليل كوواريانس استفاده شود.

جدول2 : نتايج تحليل کوواريانس تاثير

منبع اثر

مجموع مجذورات

درجه آزادي

ميانگين مجذورات

F

معني‌داري

اتا

پيش‌آزمون

766/106

1

106/766

279/15

001/.

361/.

گروه

317/390

1

317/390

85/55

000/.

674/.

خطا

674/188

27

988/6

-

-

-

 

بحث و نتیجه گیری

پ‍ژوهش نشان داد كه درمان به روش ماتريكس براي بهبود خود کنترلی افراد سوء مصرف كننده ي مواد و پيشگيري از عود موثرتر است. پژوهشگران در بررسي علل روي آوردن به اعتياد و عود پس از درمان، به عوامل مختلفي هم چون روانکاوی، شناخت احساسات، عواطف، کنترل هیجانات و رفتار درمانی است. مدیریت زمان و برنامه ریزی در آموزش در این روش درمان بسیار مهم است. در واقع ماتریکس، آموزشی است که افراد را وادار می­کند که در لحظه، تصمیم اشتباه نگیرند (گلنيش،1997).

همانطور كه توضيح داده شد در روش درمان به شيوه ماتريكس پرهيز تدريجي بيمار و تقويت حوزه های عملکرد رواني، اجتماعي و حرفه ای مورد هدف قرار مي­گیرد، تا  بیمار نسبت به خود و بیماریش بینش پیدا کرده مزاياي پرهيز را درک کند. تمرکز این روش بر همه چیز ارجح است.از آنجا که خیلی از معتادان شیشه علت مصرف شان را ترس از تنهایی، آینده، برقراری روابط با خانواده و دیگر ترس های غیرواقعی می­دانند که در روش ماتریکس، شناسایی ترس و هیجانات اهمیت بسزایی دارد. از دیگر آموزش ها، آموزش مهارت زندگی است که به معتادان توان جرات گفتن نه را آموزش می­دهند. خانواده درمانی نیز بخش مهمی از آموزش است. اگر خانواده درمانی وجود نداشته باشد تمام تلاش ها برای ترک بی ثمر است، چرا که خانواده باید حمایت های مثبت خود را داشته باشد و هم وابستگی از خود نشان دهد. پدر، مادر، خواهر و برادر باید از قضاوت کردن، برچسب زدن، تهدید و نصیحت کردن دست بردارند. 

چنين آموزش هايي بهبود احساس خود كنترلي وپرورش راهبردهاي مهار خود در موقعيت هاي پرخطر در پي دارد و سبب كاهش عود مي­شوند. بنابراين، مداخله ي شناختي ماتريكس با آموزش مهارت هاي ضروري و مورد نياز اين افراد، زندگي بيماران را تغيير داده وزندگي بدون مواد را به آنها آموزش مي دهد. از اين رو درمان شناختي ماتريكس درمان موثر براي افراد مبتلا به سوء مصرف مواد محسوب مي­شود. 

بنابراين، برطبق نتايج پژوهش حاضر با وجود اين كه درمان هاي دارويي از جمله متادون در خود کنترلی فرد موثر هستند، درمان هاي شناختي – رفتاري اثربخشي بيشتري از دارو درماني دارند. به طور كلي يافته هاي اين پژوهش نشان مي­دهد كه درمان ماتريكس براي پيشگيري از عود در افراد سوء مصرف كننده ي مواد مفيدتر است.اين نتايج با يافته هاي (راسون وهمكاران ،2002)، ( كمينر و همكاران،2001)، (مارك، ليت، كادن، كابلا –كورميرونانسي ،2008)،هم سواست.سرانجام پژوهش حاضر نشان داد كه مداخله روانشناختي ماتريكس بخش اجتناب ناپذير درمان سوء مصرف مواد هستند. اين روش باعث انگيزه، افزايش كنترل خود ويادگيري مهارت هاي مقابله ايي در برخورد با مشكلات ناشي از سوء مصرف مواد مي­شود.

نویسندگان

طاهره يكتايي1*، سعيدسادات منصوري2 ،  مهنوش توكلي فرد3، رقیه پورتقی یوسفده4

1-کارشناس ارشد ارگونومی دانشگاه علوم بهزیستی وتوانبخشی تهران این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

2-متخصص اطفال

3-دانشجوی دکترای تخصصی اعتیاد دانشگاه تهران

4-کارشناس ارشد روانشناسی کودکان استثنایی دانشگاه علامه تهران

Yektaee,T* ,  Mansorri,S , Tavakoli,M, poortaghi,R

منابع

احمد وند، محمد علی .(1386). اعتیاد، سبب شناسی ودرمان آن. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور .

Anderson,K.G.,Ramo,D.E.&Brown,s,A.(2006).Life Stress,Coping and ComordidYouth:An Examination of the Stree –Vulnerability  model for Substance relapses. Journal of psychoactive Drugs, 38,3.

Brown ,S.A;Myers,M.G;ozyurt ,S.S;&Tapert ,S.F.(2004).Neurocognitive ability in adults coping With alcohol and drug relapse temptation. American Journal of Drug Alcohol Abuse, 30(2),445-460

Budney A.J., Moore B.A., Rocha H.L., Higgins S.T.(2006).clinical trial of abstinence –based vouchers and cognitive – behavioraltherapy for cannabis dependence . J ConsultClin psycho ;74:307-16

Rasown,A.A.(2002).Acomparison of contingency management & cognitive behavioural approaches during methadone maintenance treatment for cocaine dependence. Archives of General Psychiatry, 59,817-824.

Mark,D.,Litt,Ronald,m.,Kadden,E.,Kabela-Cormier,&Nancy,M.P.(2008).Coping skill training and contingency management for marijuana dependence exploring mechanism of behavior change. Addiction, 103(4),630-638.

Parker, J. D., Taylor, R. N., Eastabrook, J. M., Schell, S. L., & Wood, L. M. (2008). Problem gambling in adolescence: Relationships with internet misuse, gaming abuse and emotional intelligence. Personality and Individual Differences, 45, 174-180.

Yan, Y., Nabeshima, T. (2009).Mouse Model of Relapse to the Abuse of Drugs: Procedural Considerations and Characterizations. Behavioral Brain Research, 196, 1-10.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید