اصول پیشگیری از سوءمصرف مواد در میان کودکان و نوجوانان (عوامل خطر و محافظت کننده)

عوامل خطر و عوامل محافظت کننده کدامند؟

محققان در دو دهه گذشته تلاش کرده اند تا تعیین کنند که سوءمصرف مواد چگونه شروع می شود و  پیشرفت می کند؟ به یک عامل خطر شخصی در سوء مصرف مواد عوامل بسیاری را می توان افزود. عوامل خطر شانس سوءمصرف مواد را در فرد افزایش می دهند. اما به این نکته توجه کنید که اکثر کسانی که در معرض سوءمصرف مواد اند استفاده از آنها را شروع نمی کنند یا معتاد نمی شوند. همچنین، یک عامل خطر برای یک فرد ممکن است برای دیگری خطر نباشد.

عوامل خطر و عوامل محافظت کننده می توانند کودکان را در مراحل مختلف زندگی متاثر کنند. در هر مرحله خطراتی وجود دارد که می توان آنها را با مداخله پیشگیرانه تغییر داد. خطرات سال های کودکی، مانند رفتارهای پرخاشگرانه را می توان از طریق مداخلات خانواده، مدرسه و جامعه تغییر داد یا پیشگیری کرد؛ این مداخلات بر کمک هایی متمرکزاند که به کودکان در ایجاد رفتارهای مناسب و مثبت کمک می کنند. در صورت عدم توجه، رفتارهای منفی به خطرات بیشتر، مانند شکست تحصیلی و گرفتاری های اجتماعی منجر می شوند که خود می تواند عامل خطر بیشتری برای سوءمصرف مواد در آینده باشد.

 برنامه های پیشگیری مبتنی بر تحقیق بر مداخله سریع در دوره تحول کودک تاکید می کنند تا عوامل محافظت کننده را قبل از ایجاد رفتارهای مشکل ساز تقویت نمایند.

 جدول زیر توصیف می کند که چگونه عوامل خطر و عوامل محافظت کننده افراد را در پنج قلمرو تحت تاثیر قرار می دهند، قلمروهایی که می تواند مداخلات در آنها رخ دهد.

 

عوامل خطر

 

قلمرو

عوامل محافظت کننده

رفتارهای پرخاشگرانه اولیه

 

فردی

خویشتنداری

فقدان نظارت والدینی

 

خانواده

نظارت والدینی

سوءمصرف مواد

 

همسالان

شایستگی های تحصیلی

دسترس پذیر بودن دارو

 

مدرسه

تدابیر ضد مصرف دارو

فقر

 

جامعه

دلبستگی های محله ای قوی

عوامل خطر ممکن است، سوءمصرف مواد را به چند روش متاثر کنند. هر قدر کودک با عوامل خطر بیشتری مواجه باشد، احتمال بیشتری برای سوءمصرف خواهد داشت. در مراحل خاص، برخی عوامل خطر، ممکن است قدرتمند تر از دیگر عوامل باشند؛ مثلا، فشار همسالان در سنین نوجوانی یا پیوندهای والد- فرزندی، در سنین اولیه، بعنوان عامل محافظت کننده، تاثیر بیشتری در کاهش خطر دارند.

هدف مهم پیشگیری تغییر توازن بین عوامل خطر و عوامل محافظت کننده است، بطوری که عوامل محافظت کننده بر عوامل خطر غلبه کنند.

عوامل خطر اولیه ای که احتمال سوءمصرف مواد را در آینده پیش بینی می کنند، کدامند؟

برخی عوامل خطر از نوزادی یا سنین کودکی قابل مشاهده اند؛ مثلا، رفتار پرخاشگرانه، فقدان خویشتنداری یا مشکلات خلقی. وقتی کودک بزرگتر می شود، تعامل با خانواده، مدرسه و جامعه، احتمال ابتلا کودک به سوء مصرف مواد را در آینده متاثر می کند.

اولین تعامل کودک در خانواده رخ می دهد؛ گاهی موقعیت های خانوادگی خطر ابتلا کودک به سوء مصرف مواد را در آینده تشدید می کند، مثلا، وقتی در خانواده چنین شرایطی وجود دارد:

  • فقدان دلبستگی و حامی نبودن والدین یا مراقبان
  • فرزندپروری ناکارآمد؛ و
  • مراقبی که خود معتاد است.

اما خانواده هایی که از فرزندانشان در برابر سوءمصرف مواد در آینده حمایت می کنند، اینگونه اند:

  • بین کودک و والدین پیوندی قوی وجود دارد؛
  • والدین خود را با زندگی کودک درگیر می کنند؛ و
  • محدودیت های مشخص و اعمال انظباط های محکم وجود دارد.

تعامل های خارج از خانواده می توانند کودکان و نوجوانان را در خطرات زیر درگیر کنند:

  • فقر رفتاری در کلاس و مهارت های اجتماعی
  • شکست تحصیلی؛ و
  • ارتباط با همسالان سوءمصرف کننده مواد.

ارتباط با همسالانی که به سوءمصرف مواد مبتلایند، معمولا بیشترین عامل خطر در مواجه شدن نوجوانان با سوءمصرف مواد و رفتارهای مجرمانه است.

 عوامل دیگر، ازجمله، در دسترس بودن، الگوهای قاچاق مواد و باورهایی که سوءمصرف را کلا مجاز می دانند، خطراتی اند که در شروع سوءمصرف مواد در جوانان تاثیر دارند.

بالاترین دوره خطر برای سوءمصرف مواد در میان جوانان، کدام دوره است؟

تحقیقات نشان می دهند، دوره هایی که در آنها انتقال های اساسی در زندگی کودکان رخ می دهند،    دوره های کلیدی خطر در سوءمصرف مواد اند. اولین انتقال بزرگ کودکان موقعی است که آنها محیط امن خانواده را ترک می کنند و وارد مدرسه می شوند. بعدا وقتی آنها از دوره ابتدایی به متوسطه می رسند، اغلب موقعیت های جدید تحصیلی و اجتماعی را تجربه می کنند؛ ازجمله، یادمی گیرند که به گروه همسالان تعلق داشته باشند. در این مرحله (اوایل نوجوانی) است که احتمالا کودکان با مواد برای اولین بار مواجه می شوند.

وقتی نوجوانان وارد دبیرستان می شوند، با چالش های اجتماعی، هیجانی و آموزشی مضاعفی مواجه می گردند. در همان زمان است که احتمالا داروها و سوءمصرف کنندگان مواد قابل دسترس تر اند. این چالش ها، خطر ابتلا آنها را به سوءمصرف الکل، تنباکو و دیگر داروها افزایش می دهند.

وقتی بزرگسالان جوان خانه را به قصد دانشگاه یا کار ترک می کنند و برای اولین بار به حال خودشان رها می شوند، خطر سوءمصرف الکل و مواد در آنها افزایش می یابد. در چنین شرایطی جوان بزرگسال به مداخلات نیازمند است.

از آنجائیکه هر دوره انتقالی در زندگی با خطراتی همراه است، لازم است طراحان پیشگیری برنامه هایی را انتخاب کنند تا عوامل محافظت کننده را در هر مرحله از تحول تقویت کنند.

سوءمصرف مواد کی و چگونه شروع می شود و پیشرفت می کند؟

مطالعاتی مانند بررسی ملی درباره استفاده از دارو و سلامتی، که اصطلاحا بررسی ملی درباره سوءمصرف مواد خوانده شد، نشان می دهند که کودکان در سنین 13 -12 سالگی سوءمصرف مواد دارند؛ به عبارتی، احتمالا بعضی حتی زودتر شروع کرده اند. سوءمصرف های زودهنگام اغلب داروها، تنباکو، الکل، داروهای استنشاقی، ماری جوآنا و داروهای با نسخه تجویز شده، مثل قرص های خواب آور وضد اضطراب ها را شامل می شوند. اگر سوءمصرف مواد تا اواخر نوجوانی ادامه یابد، سوءمصرف کنندگان عمدتا بطور عمیق تری با ماری جوآنا و در ادامه با دیگر داروها درگیر می شوند و این در حالی است که به سوءمصرفشان از داروها و الکل ادامه می دهند. مطالعات همچنین نشان    داده اند که سوءمصرف مواد در اواخر کودکی و اوایل نوجوانی به درگیری های بیشتر دارویی منجر می شود. یادآوری این نکته مهم است که بهرحال اکثر جوانان سوءمصرفشان به داروهای دیگر گسترش نمی یابد.

محققان توضیحات متفاوتی در چرایی درگیر شدن با سوءمصرف مواد و بعد از آن معتاد شدن به آن پیشنهاد نموده اند. یکی از نکات توضیح داده شده، علت بیولوژیکی ازجمله، سابقه فامیلی سوءمصرف الکل و مواد است. توضیح دیگر درچرایی سوءمصرف مواد، عضویت در گروه همسالانی است که سوءمصرف مواد دارند که این خود فرد را در معرض خطر مواد دیگر قرار می دهد.

محققان دریافته اند، جوانی که سوءمصرفش را سریعا افزایش می دهد، عوامل خطر را به میزان بالا و عوامل محافظت کننده را به میزان پائین دارد. جنس، نژاد و محل جغرافیایی در چگونگی و زمان شروع سوءمصرف مواد در کودکان نقش مهمی بازی می کنند.

مداخلات پیشگیرانه می توانند موجب بوجود آمدن مهارت ها شوند؛ از جوانان درمعرض خطر با بالا بردن سطح عوامل محافظت کننده حمایت کنند و از شکل گیری سوءمصرف مواد پیشگیری نمایند.

 

 

جعبه فعالیت های جامعه

 

والدین می توانند با استفاده از اطلاعات مربوط به عوامل خطر و محافظت کننده، فعالیت های پیشگیرانه مثبتی را قبل از بروز مشکلات، ایجاد کنند ( مثلا، در باره قوانین خانوادگی صحبت کردن).

 

مربیان می توانند با بذل توجه به رفتارهای پرخاشگرانه و فقدان تمرکز، یادگیری و پیوندهای مدرسه ای را تقویت کنند ... خطراتی که با سوءمصرف در آینده و مشکلات مرتبط مربوط است.

 

رهبران جوامع می توانند جهت ارائه بهترین خدمات پیشگیرانه، عوامل خطر و محافظت کننده جامعه را در ارتباط با سوءمصرف مواد ارزیابی کنند.

 

 

مترجم: مریم گلی زاده

منبع: http://www.nida.nih.gov/pdf/prevention/InBrief.pdf

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

Slider